روز يكشنبه 12/12/1386 ،گروه تاريخ دانشگاه تهران ،به بهانه پشت سر گذاشتن اربعين حسيني ،نشستي را تحت عنوان نقد كتاب ،در تالار دكتر باستاني پاريزي ، ترتيب داد .در اين نشست كتاب نهضت امام حسين (ع) و قيام كربلا از تاليفات دكترغلامحسين زرگري نژاد ،مورد نقد و بررسي قرار گرفت كه با اين مناسبت ارتباط موضوعي دارد.
اين جلسه با حضورجناب آقاي دكتر عدنان طهماسبي ،معاون دانشجويي و فرهنگي دانشكده، نگارنده كتاب ،
آقاي دكتر زرگري نژاد (دانشيار گروه تاريخ ) ،جناب آقاي دكتر منصور صفت گل (مدير گروه تاريخ) ،و همچنين ديگر اساتيد گروه ، آقاي دكتر غلامرضا ظريفيان و آقاي دكتر حسن حضرتي.و همچنين جمع كثيري از دانشجويان برگزار شد.
در اين سطور گزارش مختصري از اين جلسه را ملاحظه مي فرماييد:
در ابتدا اوراقي توزيع شد كه در آن به معرفي فهرستی از مقالات و تاليفات دكتر زرگري نژاد و شرح حال مختصري از ايشان پرداخته شده بود.
دكتر طهماسبي آغاز كننده جلسه بودند و كار اجرا بر عهده ايشان بود.
دكتر ظريفيان در مقدمه صحبت هايشان ،واقعه عاشورا را ،واقعه اي چند وجهي تلقي كردند كه مي توان از مناظر گوناگون به آن پرداخت.چنانچه در رابطه با به صليب كشيدن حضرت مسيح ، شام آخر و... شاهد صدها اثر هنري ميباشيم ،اما در رابطه با عاشورا به جنبه هنري آن چندان توجهي نشده است و در اين حوزه جز ترجيع بند محتشم كاشاني حرف ديگري براي گفتن نداريم .
در رابطه با كتاب ،ايشان آشنايي و تسلط محقق بر روش تحقيق را از نقاط قوت كتاب دانسته و آن را در نوع خودش كم نظير خواندند.
دكتر حضرتي ،بررسي روش تاريخ نگاري محقق را گام نخست ،براي نقد وقضاوت صحيح دانستند .و در ادامه صحبت هاي خود ضمن اذعان به اينكه ،نگارنده در هيچ جا اسير احساسات و احراز واقعيت نشده است ،نقدي بر روش نويسنده داشتند و آن اينكه ،گاهي از مباحث كلامي در جهت اثبات فرضيه ها استفاده كرده است.(صفحه 198 كه به بيان پيش بيني شهادت امام ،توسط حضرت علي (ع) پرداخته است ) .و اين مسئله را باعث متفاوت بودن روش تحقيق برخي فصول كتاب با يكديگر و حتي ديگر آثار ايشان دانستند.
دكتر زرگري نژاد در پاسخ به اين انتقاد گفتند :از نظر من اين تفاوت محسوس نيست و در آنجايي كه قصد نقد ديد گاه،صالحي نجف آبادي را داشتم با توجه به سبك و سياق او ،وارد مباحث كلامي شده ام.
دكتر ظريفيان ،با اشاره به اينكه ملاحظاتي سبب محدوديت اين كتاب شده است ،در توضيحات بيشتري در رابطه با كتاب ،توجه به بن مايه ها وشالوده ها را از ويژگيهاي آن دانستند و اينكه ريشه يابي علل واقعه عاشورا در فتوحات ،و پي آمد هاي آن ها دانسته شده است و آن را تصديق كرده و درست دانستند.اين مسئله را نيز مطرح كردند كه ،به نظر ميرسد ميبايست به مسائلي چون جامعه شناسي كوفه ،جريان مرجئه ،فساد امت و نه تنها حكومت و انحطاط اخلاقي جامعه و مسائلي از اين دست بيشتر پرداخته ميشد.و توضيحات جامعي در اين رابطه ميدهند.
دكتر حضرتي با طرح كردن نظريه هاي مختلف در رابطه با فلسفه وهدف قيام ،معتقدند همه آن ها به نوعي خطا كرده اند و آن اينكه ناظر به هدف نيستند و با عنوان كردن نظريه دكتر علي شريعتي ،كه شهادت طلبي و شهادت را هدف و انگيزه قيام دانسته اند،(در اين كتاب دكتر زرگري نژاد سعي بر اثبات و يا بهتر بگوييم تحكيم وتاييد آن دارند ) نقدي را بر آن وارد مي آورند و آن هم خلط استراتژي با تاكتيك است.كه اين نقد بر جناب زرگري نژاد هم وارد است.
دكتر حضرتي گفتند :به عقيده من شهادت ،استراتژي و هدف نيست ،نوعي وسيله و در حقيقت تاكتيك است.همانطور كه تشكيل حكومت - عمل بر حسب تكليف و يا امر به معروف و نهي از منكر مي تواند وسيله نايل آمدن به هدف باشد.
ايشان با اشاره به امكان بازگشت امام در رويارويي با حر ،گفتند :اگر حر مي پذيرفت كه امام بازگردد ،اين استراتژي به بنبست مي خورد.و همانطور كه مي دانيم اين تاكتيك است كه متغيري است تابع شرايط محيط .و اين مسئله در استراتژي صدق نمي كند.
دكتر زرگري نژاد طرح تاكتيك و استراتژي را ، بازي با كلمات دانستند ،(كه به نظر من به نوعي از پاسخ دقيق طفره رفتند ) وبا اشاره به بسته بودن ديگر راهها و اينكه امام شهادت را تنها راه تحقق هدف مي دانست و توضيحاتي در رابطه با امر به معروف و نهي از منكر و قياس آن در حال وگذشته (منظور زمان واقعه عاشورا كه اختلافات فقهي وجود نداشت ).ميتوان گفت اين پرسش را بي پاسخ گذاشتند.
سپس يكي از دانشجوييان با اشاره به تعلق خاطر دكتر زرگر ي نژاد به دكتر شريعتي (كه در ابتداي جلسه دكتر به آن معترف شدند ) ،دخيل بودن اين شيفتگي و چند و چون آن را جويا شدند.وجناب دكتر گفتند :اين مسئله را انكار نمي كنم.اگر فكر ميكنيد تحت اين تاثير پذيري ،خطايي كردم.آن را متذكر شويد.
...در اين ميان با وجود اينكه دكتر طهماسبي ،اصرار داشتند براي اجراي عدالت و اينكه حق كسي تضييع نشود.خصوصا استاد محترم ،جناب آقاي دكتر ظريفيان، دانشجويان صحبت كنند .دانشجويان تقاضا كردند دكتر حضرتي ،كه گويا نقدي بر محتواي كتاب داشتند ،صحبت كنند.
دكتر حضرتي در ادامه گفتند :در 100 صفحه اي كه به ريشه هاي قيام پرداخته شده ،جز 3 صفحه كه در رابطه با مرجئه است.بيشترين تاكيد بر مسئله مال اندوزي و در كل توجه به عينييات است.آيا اهميت عوامل فكري قيام و اينكه جامعه آن را امري عادي تلقي كرد و پذيرفت و پرداختن به علل اين تحول فكري-عقيدتي و جايگزيني غنيمت به جاي عقيده(مثلا تحول مفهوم خلافت واينكه مقام قدسي خليفه همرديف و حتي بالا تر از نبي قلمداد شد ) واينكه جامعه واكنش جدي به اين مسئله(كشتن نوه پيامبر ) نشان نداد ،كمتر از مسئله مال اندوزي ميدانيد؟ و چرا به اين مقوله نپرداخته ايد ؟
دكتر زرگري نژاد (با مزاح )گفتند :خب كسان ديگري در زمينه هاي فكري كار كنند. ايشان اين بحران هاي فكري را نتيجه به همريختگي اقتصادي جامعه دانستند.و گفتند، جامعه متكثر و مال اندوز را به عنوان پديد آورنده اين مسائل مبنا قرار داده اند.
و در انتها دانشجويان نيز سوالاتي مطرح كردند ،كه در حوصله اين مقال نيست و از ذكر آن ها صرف نظر شده است.البته دكتر زرگري نژاد سعي كردند به همه آن ها پاسخ بدهند.
در پايان جلسه ،هدايايي توسط دكتر صفت گل ،به اساتيد تقديم شد .
با اميد تداوم اين نشست ها با جديت بيشتر (خسته نباشيد )
