قرارداد 1907 و توسعه نیافتگی ایران
دکتر مرتضی دهقان نژاد
استادیار گروه تاریخ دانشگاه اصفهان
در بررسی علل عقب ماندگی ایرانیان ،در دو قرن اخیر ،دو دسته عوامل خودنمایی می کنند :یک دسته عوامل درون زا و دسته دیگر عوامل برون زا و خارجی .از جمله مهم ترین عوامل برون زایی که در سر راه پیشرفت ایران قرار گرفته بودند دو دولت روس و انگلیس محسوب می شدند .هر دو دولت پس از تحولاتی که در دوره رنسانس در اروپا به وقوع پیوست ،وارد عصر توسعه طلبی استعماری شدند .این دو دولت استعمارگر از طریق عقد قراردادهای گوناگون به تهی کردن ایران از امکانات سرمایه ای و حتی به زوال کشیدن روحیه ملی گرایی از طریق توسعه نفوذ و ایجاد گروهای وابسته و تبدیل آن به دولت پوشالی اقدام نمودند.سرانجام ،رقابت آنان پس از انقلاب مشروطه به همکاری تبدیل شد که قرارداد 1907 و تقسیم ایران به منطقه نفوذ ،نمونه بارز همکاری و مشارکت دو دولت استعمارگر با دو گرایش سیاسی متفاوت است.
تحلیل نامه کرزن در باب تقسیم ایران ؛8 سال قبل از قرار داد
دکتر مرتضی نورایی
استادیار گروه تاریخ دانشگاه اصفهان
زمانی که قرارداد 1907 بر ملا شد ،بسیاری از دولت مردان و مردم ایران دچار تحیر همراه با خشم شدند. آنها به طور کاملا ناگهانی دریافتند ،کشور به مناطق نفوذ روس و انگلیس تقسیم شده بدون آنکه کسی از آن ها نظری بپرسد . اسناد نشان می دهد که حداقل اندیشه حل «مسئله ایران » در ادبیات روابط روس و انگلیس سابقه ای بیش از نیم قرن داشت .لرد کرزن در سال 1899م در نامه ای مفصل به وزارت امور خارجه انگلیس به جوانب علایق این دولت در ایران پرداخته و به ویژه به اهمیت چگونگی حل مسئله ایران در قالب تقسیم آن به مناطق نفوذ می پردازد .وی هفت سال قبل در کتاب خود با عنوان «ایران و قضیه ایران » ابعاد و زمینه های مختلف اهمیت ایران در حل اختلافات آن کشور با روس ها را به طور غیر مستقیم آورده ، ولی این بار به طور آشکارا ضمن پرداختن به زوایای اهمیت منافع بریتانیا در ایران و منطقه به چگونگی حل مشکلات انگلیس با امپراطوری روس می پردازد .
بررسی عملکرد روسیه و بریتانیا از رقابت تا همکاری با محوریت قرارداد 1907
دکتر علی نایب پور
عضو هیئت علمی دانشگاه نیروی انتظامی
فراز و نشیب های تاریخ معاصر ایران به گونه ای است که بسیاری از وقایع سیاسی را باید در پرتو حوادث گذشته واکاوی کرد و کنکاش نمود .یکی از این فرازها ،انعقاد قرارداد 1907 بین دولتهای روس و انگلیس است که نقطه عطفی در تعامل دو دولت برای غارت بعدی ایران بود و ازجمله عوامل ناکامی مشروطیت به شمار می رود .واقع امر آن است که در نیمه دوم قرن نوزدهم میلادی کشور ایران به عرصه نبرد نیروهای روس و انگلیس برای حفظ منافع اقتصادی –سیاسی آنان تبدیل شد.
این هماورد جویی بسیاری از منافع مردم را نابود ،مردمی که از شر استبداد داخلی و استعمار خارجی به تنگ آمده بودند .لیکن در پایان قرن نوزدهم میلادی ضرورت ایجاد فضایی نو ،تغییرات در ساختار جهانی و ظهور رقبای تازه دو حریف دیرین روس و انگلیس را واداشت تا به همکاری بیشتر توجه و اقبال نمایند.
اثرات قرارداد 1907 در جنوب خراسان
ابوالفضل حسن آبادی(پژوهشگر و سرپرست مرکز اسناد استان قدس رضوی) و الهه محبوب(کارشناس اسناد)
در مورد قرارداد 1907 در ایران به رغم حاشیه های و مسائلی که به دنبال داشته ،تحقیقات جامعی به عمل نیامده است .این مسئله را باید ضعف اسناد و مدارک و برخوردهای سطحی نگر با این قضیه دانست.
یکی از مناطقی که به لحاظ جغرافیایی و اهمیت سیاسی در زمان انعقاد قرار داد ،مورد توجه دول خارجی از جمله روس و انگلیس بوده منطقه جنوب خراسان و سیستان است .این منطقه در تقسیم بندی قرار داد جزو منطقه نفوذ انگلیس قرار می گیرد ،اما این مساله دلیلی بر عدم توجه روس ها به این منطقه نیست و به خاطر موقعیت استراتژیک آن و نزدیکی به مرزهای هند مطمح نظر دولت روس هم بوده است .
